ନଦୀ ଆମ ପ୍ରକୃତି ଓ ଜୀବଜଗତର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ। ଏହି ପାଠରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ନିଜର ଆତ୍ମକାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ତାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ତ୍ରୟମ୍ବକେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପାହାଡ଼ରୁ ଏକ ଝରଣା ଭାବରେ ବାହାରିଛି। ବାଟରେ ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଶାଖାନଦୀ ଏହା ସହିତ ମିଶି ଏହାକୁ ବିଶାଳ କରିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାର ଇନ୍ଦ୍ରାବତୀ ଏବଂ ସାବରୀ ନଦୀ ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଶାଖାନଦୀ ଅଟନ୍ତି। ଏହା ୧୪୬୫ କିଲୋମିଟର ଯାତ୍ରା କରି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ମିଶିବା ସ୍ଥାନରେ କୋରିଙ୍ଗା ହେନ୍ତାଳ ବଣ ଗଠନ କରିଛି। ଗଙ୍ଗା ପରେ ଏହା ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ଦୀର୍ଘତମ ନଦୀ ଏବଂ ଏହାର ପବିତ୍ରତା ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ 'ଦକ୍ଷିଣ ଗଙ୍ଗା' କୁହାଯାଏ। ବର୍ଷସାରା ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଚିରସ୍ରୋତା ନଦୀ।
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଲୋକମାନେ ନଦୀ କୂଳରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରି ଆସିଛନ୍ତି। ନଦୀ ଆମକୁ ପିଇବା, ରୋଷେଇ କରିବା, କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳସେଚନ ଓ କଳକାରଖାନା ପାଇଁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ। ମାଛ ଧରିବା ଓ ନାଆ ଚଳାଇବା ଭଳି କାମ କରି ଅନେକ ଲୋକ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି। ଖରାଦିନେ ବ୍ୟବହାର, ଚାଷ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ନଦୀରେ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧି ବିଶାଳ ଜଳଭଣ୍ଡାର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ହୀରାକୁଦ ବନ୍ଧ ପୃଥିବୀର ସର୍ବବୃହତ୍ ମାଟି ବନ୍ଧ ଅଟେ। ତେବେ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ଯୋଗୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଘରଦ୍ୱାର ବୁଡ଼ିଯାଇ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ବାସଚ୍ୟୁତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
ବର୍ତ୍ତମାନ କଳକାରଖାନାର ବିଷାକ୍ତ ପାଣି, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଓ ଆବର୍ଜନା ପଡ଼ି ନଦୀ ଜଳ ଦୂଷିତ ହେଉଛି। ଚାଷଜମିର ରାସାୟନିକ ସାର ଯୋଗୁଁ ନଦୀରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ବଢ଼ି ମାଛମାନଙ୍କୁ ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ କରୁଛି। ପାହାଡ଼ରେ ଗଛ ନଥିଲେ ବର୍ଷାଜଳ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ବୋହି ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏଣୁ ବନ୍ୟା ସମୟରେ ଜରୁରୀକାଳୀନ କିଟ୍ ରଖି ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ। ଜଳର ଅଭାବ ଓ ଅତ୍ୟଧିକତା ଉଭୟ ଜୀବନ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ। ତେଣୁ ଜଳକୁ ଅପଚୟ ନକରି, ଗଛ ଲଗାଇ ଏବଂ ନଦୀକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖି ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।