‘ଗଛ କାହାଣୀ’ କବିତାରେ କବି ଡକ୍ଟର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ ବୃକ୍ଷର ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ତ୍ୟାଗ, ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ଏବଂ ମାନବ ସମାଜ ପ୍ରତି ତାହାର ଅବଦାନକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଗଛଟି ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ନରମ ଗଳାରେ କହିଛି ଯେ ତା’ର ଫଳ ଖାଇବାରେ ତା’ର କୌଣସି ଆପତ୍ତି ନାହିଁ । ମାତ୍ର ମଣିଷ ଫଳ ତୋଳିବା ସମୟରେ ବିନା ବିଚାରରେ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି ତାକୁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି । ଜନ୍ମକାଳରୁ ବର୍ଷା, ଝଡ଼ ଓ ଖରାକାକର ସହି ନିଜକୁ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିବା ଗଛର ପ୍ରାଣ ମଣିଷର ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଉଠୁଛି ଏବଂ ତା’ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରୁଛି ।
ଗଛ ନିଜ କର୍ମକୁ ହିଁ ଜୀବନର ମୂଳମନ୍ତ୍ର କରିଛି । ସେ ନିଜର ଚେର, ଡାଳ, ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଛାଇ ମାଧ୍ୟମରେ ନିରନ୍ତର ପରୋପକାର କରିଚାଲିଛି । ତା’ର ଏହି ଫଳଭରା ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଏକ କଠିନ ସାଧନାର ଫଳ । ଗଛ ମଣିଷ ସମାଜକୁ ଶପଥ କରାଇ କହିଛି ଯେ ସମସ୍ତେ ସାରା ଜୀବନ କର୍ମପଥରେ ଅବହେଳା ନ କରି ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇବା ଉଚିତ । ପୃଥିବୀ ସବୁଜିମାରେ ଭରି ହସିଉଠିଲେ ଆମ ପରିବେଶ କେବେ ହେଲେ ହତଶ୍ରୀ ବା ଶ୍ରୀହୀନ ହେବ ନାହିଁ ।
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ‘କୋଟିକରେ ଗୋଟିଏ’ ଗଳ୍ପରେ ମମିତା ନାମକ ଏକ ଛୋଟ ଝିଅର ସେବା ଓ ମାନବିକତାର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ମମିତା ନିଜ ଜନ୍ମଦିନରେ ଘରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଢଙ୍ଗରେ କେକ୍ ନ କାଟି ଅନାଥାଶ୍ରମରେ ନିଜ ସହପାଠିନୀ ନମିତା ଓ ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କ ସହ ପାରମ୍ପରିକ ପିଠାପଣା ବାଣ୍ଟି ପାଳନ କରିଥିଲା । ଏହାପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ବୃଦ୍ଧବୃଦ୍ଧାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇଥିଲା ଏବଂ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ବୃଷଭକୁ ‘ଜୀବନ୍ତ ଠାକୁର’ ମନେକରି ଫଳ ଖୁଆଇଥିଲା । ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହ ପ୍ରତିଦିନ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆହାର ଦେଇ ସେ ପ୍ରକୃତ ‘ଜୀବେ ଦୟା’ର ପରିଚୟ ଦେଇଛି । ସମଗ୍ର ପାଠଟି ଆମକୁ ପରୋପକାର, ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଭାବ ପୋଷଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ।