‘ଦଳପତି ପଦ ତୁମକୁ ସାଜେ’ କବିତାରେ ବିପଦ ସମୟରେ ଏକତା, ବନ୍ଧୁତା ଓ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ନେତାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ବିଷୟରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଦିନେ କପୋତଦଳ ବନପଥରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ସମୟରେ ତଳେ ବିଛାଯାଇଥିବା ଖୁଦକଣିକା ଖାଇବାର ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଶିକାରୀର ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇଗଲେ। ଏହି ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ କପୋତ ଏକମନ ହୋଇ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଜାଲକୁ ଧରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। କପୋତରାଜ ନିଜ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜର ପ୍ରିୟ ବାଲ୍ୟସଖା ତଥା ମୂଷିକରାଜ ହିରଣ୍ୟକଙ୍କ ଗାତ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିଲେ।
ହିରଣ୍ୟକ ନିଜ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ବିପଦ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଧାଇଁଆସି ପ୍ରଥମେ କପୋତରାଜଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। କାରଣ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଛୋଟ ଓ ଶକ୍ତି ସୀମିତ ଥିବାରୁ ସେ ସବୁ କପୋତଙ୍କ ଜାଲ କାଟିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବେ କି ନାହିଁ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲେ। ମାତ୍ର କପୋତରାଜ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ନ ଭାବି ବିନମ୍ରତାର ସହ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସେ କହିଲେ ଯେ ଆଶ୍ରିତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ହିଁ ସେ ଦଳପତି ସାଜିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଚାଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ। କପୋତରାଜଙ୍କର ଏହି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ତ୍ୟାଗ ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଦେଖି ହିରଣ୍ୟକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଦଳପତି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ କଲେ।
ଏହି ପାଠରେ ଭାଷାଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସମତାନ ଶବ୍ଦ, କ୍ରିୟାପଦର ତିନୋଟି କାଳ, ବିଶେଷ୍ୟ ଓ ସର୍ବନାମ ପଦର ସଠିକ୍ ପ୍ରୟୋଗ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ‘ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ’ କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଅହଂକାରୀ ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପୁର ଅତ୍ୟାଚାର, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଅତୁଟ ଭକ୍ତି ଏବଂ ଭଗବାନ ନୃସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟର ବିନାଶ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ସମଗ୍ର ଅଧ୍ୟାୟଟି ପିଲାମାନଙ୍କ ମନରେ ଏକତାର ଶକ୍ତି, ପରୋପକାର, ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ଜାଗ୍ରତ କରେ।