‘ତିନି ମାଛର କାହାଣୀ’ ପାଠଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୀତିଗ୍ରନ୍ଥ ‘ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ର’ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ଗଳ୍ପ, ଯାହାକୁ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟିକ ଉଦୟନାଥ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଗଳ୍ପରେ ଗୋଟିଏ ବଣ ପୋଖରୀରେ ରହୁଥିବା ତିନୋଟି ବଡ଼ ମାଛ— ‘ଅନାଗତ ବିଧାତା’, ‘ସୁଚତୁର’ ଓ ‘ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ’ଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଦିନେ କେଉଟମାନେ ସେହି ପୋଖରୀରେ ବହୁତ ମାଛ ଥିବା ଦେଖି ପରଦିନ ସକାଳୁ ଆସି ଜାଲ ପକାଇ ଧରିନେବାକୁ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲେ । କେଉଟମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୂରଦର୍ଶୀ ଅନାଗତ ବିଧାତା ଭବିଷ୍ୟତର ବିପଦକୁ ଆଗୁଆ ବୁଝିପାରିଲା । ସେ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ସାଙ୍ଗଙ୍କୁ ଡାକି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପୋଖରୀ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହିଲା । ମାତ୍ର ସେମାନେ ରାଜି ନ ହେବାରୁ ସେ ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାତିକାରାତି ଅନ୍ୟ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ପୋଖରୀକୁ ଚାଲିଗଲା ।
ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ବନ୍ଧୁ ସୁଚତୁର ଓ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ସମସ୍ୟାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ନ ଦେଇ ସେହି ପୋଖରୀରେ ରହିଗଲେ । ପରଦିନ ସକାଳେ କେଉଟମାନେ ଜାଲ ପକାଇବା ମାତ୍ରେ ଉଭୟ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲେ । ସୁଚତୁର ତାର ଉପସ୍ଥିତ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଜାଲର ସୂତାକୁ କାମୁଡ଼ି ମଲା ମାଛ ପରି ପଡ଼ି ରହିଲା । ପରେ କେଉଟମାନେ ଜାଲ ସଫା କରିବା ସମୟରେ ସେ କୌଶଳରେ ପାଣି ଭିତରକୁ ଖସି ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇନେଲା । ଅପରପକ୍ଷରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଳସୁଆ ଥିବା ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ପଙ୍କ ଉପରେ ଶୋଇ ରହିଥିବାରୁ ଜାଲ ଭିତରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଗଲା ଏବଂ କେଉଟଙ୍କ ହାତରେ ଧରାପଡ଼ି ପ୍ରାଣ ହରାଇଲା । ଏହି କାହାଣୀରୁ ଶିକ୍ଷା ମିଳେ ଯେ ‘ଯେତେବେଳେ ଯାହା କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ କରିବା ଉଚିତ’ ।
ଏଥିସହିତ ‘ହାତୀମଣିଷ ଲଢ଼େଇ’ ପଠନ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାର ଏକ ଜରୁରୀ ସନ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । ମଣିଷ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ କାଟିବା ଓ ପୋଡ଼ୁଚାଷ କରିବା ଯୋଗୁଁ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ନ ପାଇ ଗାଁ ଓ ସହରମୁହାଁ ହୋଇ ଧନଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି । ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ମିଲନ୍ ନାମକ ବାଳକ ବନକର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି “ଜମି ନ ରଖ ପଡ଼ିଆ, ଲଗା ପଣସ ନଡ଼ିଆ” ଲୋକବାଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ଘରେ ଓ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ ନେଇଥିଲା । ଠିକ୍ ସମୟରେ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ଯତ୍ନ ନେବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ବଜାୟ ରହିପାରିବ ।