୧୯୨୧ ମସିହାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭାରତବ୍ୟାପୀ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନର ଡାକରାରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଉଠିଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଲେଖକ ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ । ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଆଗମନ ବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ କଟକଣା ସତ୍ତ୍ୱେ ଛାତ୍ରମାନେ ପୁରୁଣା ମାର୍କେଟ ପଡ଼ିଆରେ ସଭା ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ବିରାଟ ଜନଗହଳି ମଧ୍ୟରେ ଛାତ୍ରମାନେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କୁ ଘେରି ମଞ୍ଚ ଆଡ଼କୁ ନେଉଥିବା ବେଳେ ଭିଡ଼ର ଚାପରେ ଲେଖକ ତାଙ୍କ ପିଠି ଆଡ଼କୁ ଠେଲି ହୋଇଗଲେ । ଗାନ୍ଧିଜୀ ସ୍ମିତହାସ୍ୟ କରି ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ବୁଝାଇଥିଲେ । ଏହି ସଭାରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଦେଇଥିବା ଭାଷଣ ଲେଖକଙ୍କ ମନରେ ଦେଶପ୍ରେମର ବୀଜ ରୋପଣ କରିଥିଲା । ସେ ସ୍କୁଲ୍ ଛାଡ଼ି ରାଜନୀତିରେ ମାତିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ କ୍ରମେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଜ୍ଞାନ ପରିପକ୍ୱ ହେଲେ ହିଁ ଦେଶସେବା ସାର୍ଥକ ହୁଏ । ସେ ମାତୃଭୂମି ଉତ୍କଳର ସେବାକୁ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।
ଦିନେ ଲେଖକଙ୍କ ଘର ବାରଣ୍ଡାକୁ ଖଲ୍ଲିକୋଟର ବାର ବର୍ଷ ବୟସର ଏକ ଅନାଥ ବାଳକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୁଇଁ ଭିକ୍ଷା ଆଶାରେ ଆସିଥିଲା । ତା’ର ପାଠ ପଢ଼ିବାର ପ୍ରବଳ ଆଗ୍ରହ ଦେଖି ଲେଖକ ଓ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ଚାନ୍ଦା କରି ତା’ ପାଇଁ ବହିପତ୍ର ଓ ପୋଷାକ ଯୋଗାଡ଼ କଲେ । ରାଧାକାନ୍ତ ମଠରେ ତା’ର ଖିଆପିଆର ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ନନାଙ୍କ ସହାୟତାରେ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅବୈତନିକ ଶିକ୍ଷାଲାଭର ସୁଯୋଗ ମିଳିଲା । ନିଜର କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀ ପାସ୍ କଲା ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମହାରାଜା ଯୁଦ୍ଧଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେବା ବେଳେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସାହସର ସହିତ ଆଗେଇ ଆସିଲା ଏବଂ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଯାତ୍ରା କଲା । ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଷ୍ଟେସନରେ ଲେଖକଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ପୁନର୍ବାର ସାକ୍ଷାତ ହେଲା । ସେତେବେଳକୁ ସେହି ଅନାଥ ବାଳକ ସେନାବାହିନୀର ଜଣେ ଉଚ୍ଚ ‘ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ’ ପଦବୀରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇସାରିଥିଲା । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇ ଲେଖକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ଏହି ଅନୁଭୂତିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ଉପଯୁକ୍ତ ସୁଯୋଗ, ସହଯୋଗ ଓ ନିଜର କଠିନ ଅଧ୍ୟବସାୟ ବଳରେ ଜଣେ ଅସହାୟ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଜୀବନରେ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନ ହାସଲ କରିପାରେ । ଡକ୍ଟର ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ଏହି ଆତ୍ମକଥା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପରୋପକାର, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ଦେଶପ୍ରେମର ମହାନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ ।