ଜାତୀୟପକ୍ଷୀ
ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା: କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘରେ ଘୋଟି ରହି ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହେବାର ଦୃଶ୍ୟ । ପାଖରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୟୂର ପଥର ଉପରେ ବସିଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ ।]
ଆକାଶେ ବସିଲା ଜଳଦ ମେଳା,
ବିଜୁଳି ତହିଁରେ ରଚିଲା ଖେଳା,
ରହି ରହି ଶୁଭେ ଅଶନି – ସ୍ୱନ,
କଦମ୍ବ କୁସୁମେ ଶୋହୁଛି ବନ,
ଶିହରଇ ମହୀ,
ଶୀତଳ ସମୀର ଯାଉଛି ବହି ।
ସୁନୀଳ ଗ୍ରୀବାଟି ଢଳାଇ ଧୀରେ,
ସୁମଞ୍ଜୁଳ ଚୂଳ ଦୋଳାଇ ଶିରେ;
ସୁଢ଼ଳ ନୟନେ ଜୀମୂତେ ଦେଖି,
ଛନଛନ ମନେ କଳାପ ଟେକି,
ଶିଖୀଟିଏ ମାତି
ଫୁଲାଇ ଦେଇଛି ଛବିଳ ଛାତି ।
ଖେଳାଇ ଦେହେ ତା’ ବର୍ଣ୍ଣ – ତରଙ୍ଗ
ଖେଳେ ଲୁଚକାଳି କେତେ ଯେ ରଙ୍ଗ !
ସତେ ହୀରା, ନୀଳା, ମୋତି ଝଟକି
ପୁଚ୍ଛରୁ ତାହାର ଆସେ ଚମକି !
ତା’ ରୂପ ଝଳି
ଶତ ସୁଷମାକୁ ଯାଉଛି ବଳି ।
ଯେଉଁ ଅଶନିର ଶବଦ ଶୁଣି
ପିକ, ଶୁକ, ଶାରୀ ହେଲେଣି ତୁନି,
ଶ୍ରବଣରେ ତାହା ବାଜନ୍ତେ ଥରେ
ରଚିଲାରେ ଗୀତି ଷଡ଼ଜସ୍ୱରେ
ଆବେଗେ ଅନାଇ
“ସ୍ୱାଗତ ହେ ଘନ !” ଉଠିଲା ଗାଇ ।
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା: ଆକାଶରେ ବିଜୁଳି ଓ ଘଡ଼ଘଡ଼ି ଚମକୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ । ମୟୂରଟି ତା’ର ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀ ପୁଚ୍ଛ (ପେଖନ) ମେଲାଇ ନାଚୁଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ ।]
“ଦୂରେ ଥାଅ ପଛେ, ଶୁଣ ମୋ ପ୍ରିୟ,
ନ ହୋଇ କୃପଣ ସଲିଳ ଦିଅ,
ହସିଉଠୁ ଫୁଲେ ଲତିକା, ତରୁ,
ସବୁଜ ଶସ୍ୟରେ କେଦାର ଭରୁ,
ଯାଉ, ନିଭିଯାଉ,
ନିଖିଳ ଜୀବନୁ ତୃଷାର ଦାଉ ।”
ଜଣାଇ ଏତିକି ଖୁସି ଅନ୍ତରେ
ନାଚିଲା ସେ ପୁଣି ଦ୍ରୁତ – ମନ୍ଥରେ,
ଦେଖି, ଶୁଣି ସବୁ ଅଥୟ ମନ
ଝରାଇଲା ନୀର ଆକାଶୁଁ ଘନ,
ପିଇ ତାହା ସୁଖେ
ଚାହିଁଲା ମୟୂର ସଜଳ ମୁଖେ ।
କ୍ଷଣେ ଥମିଯାଇ ପ୍ରସନ୍ନ ଅତି
ଆରମ୍ଭିଲା ବୀର ସମାନ ଗତି,
ଚତୁରପଣେ ସେ ନର୍ତ୍ତନ ଛଳେ
ଖୋଜେ ବିନାଶିବ ଅରାତି ବଳେ,
ଦେଖି ତାର ଛାଇ
ବିଷଧର ଯେତେ ଲୁଚିଲେ କାହିଁ ।
ରୂପେ ସୁକୁମାର ଗୁଣେ ସରସ
ସାଧୁଜନ – ପ୍ରାଣେ ବୁଣେ ହରଷ
ଖଳ ଜୀବ – ମନେ ଆଣେ ସେ ଭୀତି
ଦେଖାଏ ତା ଆଗେ ବଡ଼ିମା ରୀତି
ବିହଙ୍ଗମେ ସାର,
କେଡ଼େ ରାଜକୀୟ ଭଙ୍ଗିମା ତା’ର ।
ଭାରତର ଯେତେ ଗୁଣ ଗରବ
ସାହସ ଶକତି ମୈତ୍ରୀ ବିଭବ
ନୃତ୍ୟ ଗୀତ ଶିଳ୍ପ ରୂପ ଅତୁଳ
ସତେ ତାହାଠାରେ ହୋଇଛି ଠୁଳ
ସେଥିପାଇଁ କିବା
ଜାତୀୟପକ୍ଷୀ ସେ ଜାତିପ୍ରତିଭା ।
କବି ପରିଚୟ
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା: କବି ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଫଟୋଚିତ୍ର]
(୧୯୦୯–୧୯୮୭)
ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଶିଶୁସାହିତ୍ୟର ଏକ ପରିଚିତ ନାମ । ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ, ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଧର୍ମାନ୍ଧତା ବିରୋଧରେ ସେ ଶାଣିତ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଛନ୍ତି । ‘ରକ୍ତଶିଖା’, ‘ଶାନ୍ତିଶିଖା’, ‘ଅଲୋଡ଼ାଲୋଡ଼ା’, ‘ଅବାନ୍ତର’ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ସ୍ଥାନୀୟ କବିତା ସଂକଳନ । ଶେଷ ପୁସ୍ତକଟି ପାଇଁ ସେ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର (୧୯୮୧) ପ୍ରାପ୍ତ । ଋଷ୍ ଲେଖକ ଗର୍କିଙ୍କ ‘ମା’ ଉପନ୍ୟାସର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ କରି ସେ ସୋଭିଏତ୍ ଦେଶ ତରଫରୁ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧିତ । ‘କୁନ୍ମୁନ୍’, ‘ଲାଲଟୁକୁଟୁକୁ ସୂରୁଯଟିଏ’, ‘ସୂତ୍ରଟିଏ ସୁକୃତିର’ ପ୍ରଭୃତି ତାଙ୍କ ରଚିତ ଓଡ଼ିଆ ଶିଶୁକବିତା ସଂକଳନ ।
ସଂଯୋଜିତ କବିତାଟିରେ ଜାତୀୟପକ୍ଷୀ ମୟୂରର ଗୁଣଗାରିମା ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି । କବିତାଟି ‘ସୂତ୍ରଟିଏ ସୁକୃତିର’ ସଂକଳନରୁ ଗୃହୀତ ।
ପାଠରୁ
ଆସ ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମିଳିମିଶି କରିବା ।
ମୁଁ ଯାହା ବୁଝିଲି
(କ) ନିମ୍ନରେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି । କବିତାକୁ ଆଧାର କରି ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ପାଖରେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।
୧ । କବିତା ଆଧାରରେ ‘ରୂପେ ସୁକୁମାର ଗୁଣେ ସରସ’; କାହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କୁହାଯାଇଛି ?
(କ) ଆକାଶ
(ଖ) ମେଘ
(ଗ) କୁସୁମ
(ଘ) ମୟୂର
୨ । ଭାରତର ଗୁଣ, ଗର୍ବ, ସାହସ, ଶକ୍ତି ତଥା ମୈତ୍ରୀଭାବ କାହା ପାଖରେ ଠୁଳ ହୋଇଛି ?
(କ) ଅଶନି
(ଖ) ବିଜୁଳି
(ଗ) ମୟୂର
(ଘ) ବିଷଧର
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା: ଉପରେ କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘ ସହ ବର୍ଷା ଏବଂ ତଳେ ନଦୀକୂଳରେ ଗଛ ଡାଳରେ ବସିଥିବା ମୟୂରର ଦୃଶ୍ୟ ।]
୩ । ‘ଆକାଶେ ବସିଲା ଜଳଦ ମେଳା, ବିଜୁଳି ତହିଁରେ ରଚିଲା ଖେଳା ।’
ଏହି ପଂକ୍ତିଟିରେ କେଉଁ ଋତୁର କଥା କୁହାଯାଇଛି ?
(କ) ଗ୍ରୀଷ୍ମ
(ଖ) ବସନ୍ତ
(ଗ) ବର୍ଷା
(ଘ) ଶରତ
ଆସ ଆମେ ମେଳ କରିବା
(କ) ନିମ୍ନରେ କବିତାର କେତେକ ପଂକ୍ତି ଓ ତା’ର ସମ୍ଭାବିତ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦତ୍ତ ହୋଇଛି । ଦଳରେ ବସି ଆଲୋଚନା କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବା ।
-
ପଂକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ:
-
ଶତ ସୁଷମାକୁ ଯାଉଛି ବଳି
-
ସୁଢ଼ଳ ନୟନେ ଜୀମୂତ ଦେଖି
-
ଆକାଶେ ବସିଲା ଜଳଦ ମେଳା
-
ଖୋଜେ ବିନାଶିବ ଅରାତି ବଳେ
-
ଛନଛନ ମନେ କଳାପ ଟେକି
-
ଭାବାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ:
-
ଉଚ୍ଛନ୍ନ ମନରେ ପୁଚ୍ଛ ଟେକିବା
-
ବୀରଦର୍ପରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବାକୁ ଖୋଜିବା
-
ଶହ ଶହ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଟପିଯାଉଛି
-
ଢଳ ଢଳ ଆଖିରେ ମେଘକୁ ଚାହିଁବା
-
ଆକାଶରେ ମାଳମାଳ ମେଘ ଦୃଶ୍ୟ ହେବା
-
ନିଜର ଦେହରେ ବର୍ଣ୍ଣର ତରଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା
(ଖ) ନିମ୍ନରେ ବର୍ଷା ଓ ମୟୂର ସମ୍ପର୍କିତ କେତେକ ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାଛିବୁଛି ବର୍ଷା ଓ ମୟୂର ସହ ଯୋଡ଼ିବା ।
-
ଅଶନି ସ୍ୱନ
-
ସୁଢ଼ଳ ନୟନ
-
ଛନଛନ କଳାପ
-
ଜଳଦ ମେଳା
-
ଶୀତଳ ସମୀର
-
ସୁମଞ୍ଜୁଳ ଚୂଳ
-
କଦମ୍ବ କୁସୁମ
-
ସୁନୀଳ ଗ୍ରୀବା
-
ସବୁଜ କେଦାର
-
ଚତୁରପଣ
ପଦ୍ୟାଂଶର ଆଲୋଚନା
ଆସ ପଦ୍ୟଟିକୁ ଆଉ ଥରେ ପଢ଼ିବା । ସାଙ୍ଗସାଥୀ ମେଳରେ ଆଲୋଚନା କରିବା । ଏସବୁ ଦଳରେ ବସି ଅନ୍ୟ ପିଲାଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖାତାରେ ଲେଖିବା ।
(କ)
ଶ୍ରବଣରେ ତାହା ବାଜନ୍ତେ ଥରେ ।
ରଚିଲାରେ ଗୀତି ଷଡ଼ଜ ସ୍ୱରେ ।
(ଖ)
ବିହଙ୍ଗମେ ସାର,
କେଡ଼େ ରାଜକୀୟ ଭଙ୍ଗିମା ତା’ର ।
(ଗ)
ଚତୁରପଣେ ସେ ନର୍ତ୍ତନ ଛଳେ
ଖୋଜେ ବିନାଶିବ ଅରାତି ବଳେ ।
ଚିନ୍ତା ଓ ବିଚାର କରି ଉତ୍ତର ଦିଅ
ତଳେ କିଛି କବିତାଂଶ ରହିଅଛି । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନଦେଇ ପଢ଼ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଅ :
(କ)
“ଆବେଗେ ଅନାଇ
‘ସ୍ୱାଗତ ହେ ଘନ !’ ଉଠିଲା ଗାଇ ।”
ଏଠାରେ କିଏ କାହାକୁ ଅନାଇଲା ? କିଏ କାହାକୁ ସ୍ୱାଗତ କଲା ?
(ଖ)
“ଖଳଜୀବ ମନେ ଆଣେ ସେ ଭୀତି
ଦେଖାଏ ତା’ ଆଗେ ବଡ଼ିମା ରୀତି ।”
ଏଠାରେ କବି କାହିଁକି ଏ କଥା ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି ?
(ଗ)
“ସେଥିପାଇଁ କିବା
ଜାତୀୟ ପକ୍ଷୀ ସେ ଜାତି ପ୍ରତିଭା ।”
କେଉଁ କେଉଁ ଗୁଣ ପାଇଁ କବି ମୟୂରକୁ ଜାତୀୟପକ୍ଷୀ ବୋଲି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ଲେଖ ।
ଅନୁମାନ ଓ କଳ୍ପନାରୁ
ନିଜ ଦଳରେ ବସି ଆଲୋଚନା କର ।
(କ) ମୟୂର ଏକ ଅସାଧାରଣ ପକ୍ଷୀ । ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା କ’ଣ ?
(ଖ) ମୟୂରକୁ କାହିଁକି ଜାତୀୟପକ୍ଷୀର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି ?
(ଗ) ନୂଆମେଘକୁ ଦେଖି ମୟୂରର କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା ?
(ଘ) ମୟୂରର ବୀରଦର୍ପ ଦେଖି କେଉଁକେଉଁ ଜୀବ ଲୁଚିଗଲେ ?
(ଙ) ଯଦି ତୁମେ ମୟୂରର ଭାଷା ବୁଝି ପାରନ୍ତ; ତେବେ ତା’ ସହ କ’ଣ କଥା ହୁଅନ୍ତ ?
ଭାଷା
ଜଣାଇ ଏତିକି ଖୁସି ଅନ୍ତରେ
ନାଚିଲା ସେ ପୁଣି ଦ୍ରୁତ – ମନ୍ଥରେ,
ଦେଖି, ଶୁଣି ସବୁ ଅଥୟ ମନ
ଝରାଇଲା ନୀର ଆକାଶୁ ଘନ,
ପିଇ ତାହା ସୁଖେ
ଚାହିଁଲା ମୟୂର ସଜଳ ମୁଖେ ।
ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ । ‘ନାଚିଲା’ ଓ ‘ଚାହିଁଲା’ ଏ ଦୁଇଟି ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦରୁ ମୟୂରର ନାଚିବା ଓ ଚାହିଁବା କାର୍ଯ୍ୟ ସୂଚିତ ହେଉଅଛି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସୂଚିତ ହେଉଥିବା ପଦକୁ କ୍ରିୟାପଦ କହନ୍ତି । ଏହି କବିତାରେ ଏହିପରି ଆଉ କେତେକ କ୍ରିୟାପଦ ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ଲେଖ ।
ନାମ ଓ ଗୁଣ ସଂଯୁକ୍ତ ପଦାବଳୀ
ସୁନୀଳ ଗ୍ରୀବାଟି ଢଳାଇ ଧୀରେ
ରେଖାଙ୍କିତ ଯୋଡ଼ି ପଦରେ ‘ଗ୍ରୀବା’ ହେଉଛି ଏକ ନାମ ଓ ତା’ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ‘ସୁନୀଳ’ ଶବ୍ଦଟି ହେଉଛି ତା’ର ଗୁଣ । ଏହିପରି କବିତାରୁ ନାମ ଓ ଗୁଣ ସଂଯୋଜିତ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ବାଛ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖାତାରେ ଟିପି ରଖ ।
ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଖେଳ
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା: ଗଛ ଡାଳରେ ବସି ଗୀତ ଗାଉଥିବା ଚଢ଼େଇ । ଗୋଟିଏ ପଞ୍ଜୁରୀ ଭିତରେ କିଛି ସମାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଲାଲ-ଛାତି ପକ୍ଷୀ ପାଖରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ଶବ୍ଦ ଲେଖାହୋଇଛି ।]
ଚଢ଼େଇ ଥଣ୍ଟରେ ଶବଦ ରହିଛି
ପଞ୍ଜୁରୀ ଭିତରେ ଅର୍ଥ
ଶବଦ ସହିତ ଅର୍ଥକୁ ମିଳାଅ
ଶ୍ରମ ହେବ ନାହିଁ ବ୍ୟର୍ଥ ।
-
ପଞ୍ଜୁରୀ ଭିତରେ ଥିବା ଅର୍ଥ:
-
ବଜ୍ର, ଘଡ଼ଘଡ଼ି
-
ପବନ, ସମୀରଣ
-
ଜୀମୂତ, ଘନ
-
ପୁଷ୍ପ, ଫୁଲ
-
ଖଗ, ଦ୍ୱିଜ
-
ଅଇରି, ଶତ୍ରୁ
-
ପତ୍ରରେ ଥିବା ଶବ୍ଦ:
-
ସମୀର
-
ବିହଙ୍ଗମ
-
ଅରାତି
-
ଅଶନି
-
କୁସୁମ
-
ଜଳଦ
କବିତାରୁ ଖୋଜ
ଆକାଶେ ବସିଲା ଜଳଦ ମେଳା
ବିଜୁଳି ତହିଁରେ ରଚିଲା ଖେଳା,
ରହି ରହି ଶୁଭେ ଅଶନି – ସ୍ୱନ
କଦମ୍ବ କୁସୁମେ ଶୋହୁଛି ବନ,
ଶିହରଇ ମହୀ
ଶୀତଳ ସମୀର ଯାଉଛି ବହି ।
(କ) କବିତାଟିର ଏହା ପ୍ରଥମ ପଦ । ଏହି ପଦଟିରେ ବର୍ଷାର ଆଗମନ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏହା ହେଉଛି ବର୍ଣ୍ଣନାତ୍ମକ ଶୈଳୀ । ସେହିଭଳି କବିତାରେ ମୟୂରର ବର୍ଣ୍ଣନା, ତା’ର ରୂପଗୁଣର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଅଛି । ତାହା ଖୋଜି ବାହାର କର ।
‘ସ୍ୱାଗତ ହେ ଘନ’ ଉଠିଲା ଗାଇ
– ଏହା କବିତାରେ ପ୍ରଦତ୍ତ କଥୋପକଥନ ଶୈଳୀର ନମୁନା ।
(ଖ) କବିତାର ଏହି ପଦଟିରେ ଆକାଶ, ବିଜୁଳି, କଦମ୍ବ, ସମୀର ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ବର୍ଷାଋତୁର ବର୍ଣ୍ଣନା ପାଇଁ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଏହାକୁ ନେଇ ଆଉ ଗୋଟେ କବିତା ଲେଖିଲେ, ଏହିଭଳି ହୋଇପାରେ । ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କର :
ଆକାଶରେ ମେଘ | ଆସିଲା ଘୋଟି
ବିଜୁଳି ଝଲସେ | ଆଖି ତରାଟି ।
ଶୀତଳ ସମୀର | ବହିଲା ଧୀରେ
କଦମ୍ବ କୁସୁମ | ଫୁଟେ ସୁନ୍ଦରେ ।
ତୁମେ ଏହିଭଳି କବିତା ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ବନ୍ଧୁମେଳରେ ଆଲୋଚନା କର ।
ପାଠରୁ ଆଗକୁ
ଏକା ସାଥୀରେ
“ଯେଉଁ ଅଶନିର ଶବଦ ଶୁଣି
ପିକ, ଶୁକ, ଶାରୀ ହେଲେଣି ତୁନି ।”
୧. ଉପରେ କେତେକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଥା କୁହାଯାଇଛି । ସେହିପରି ତୁମ ପରିବେଶରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଏକାଠି ରହିଥାନ୍ତି । ସେହି ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏକ ତାଲିକା କର । ସେମାନଙ୍କ କାମ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
୨. ଆମ ଆଖପାଖରେ ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି । ଆଜିର ଦୁନିଆରେ ସେମାନେ ବିପଦରେ ପଡୁଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ତୁମେ କ’ଣ କରି ପାରିବ ଚିନ୍ତା କର ଓ ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କରି ବିବରଣୀଟିଏ ଲେଖ ।
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା: ଏକ ଫଣା ଟେକିଥିବା ନାଗସାପର ଚିତ୍ର ଏବଂ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ର ।]
ସର୍ଜନାତ୍ମକ ଲିଖନ
(କ) ନୂଆ ମେଘ ଦେଖି ମୟୂର ତା’ର ପୁଚ୍ଛ ଟେକି ନାଚ କରେ ।
୧. ତୁମେ ଏହିପରି କିଛି ଦୃଶ୍ୟକୁ ମନେପକାଅ । ଏହାକୁ ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କର ଓ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର ।
୨. ‘ଜାତି ପ୍ରତିଭା’ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଥିବା ପୋଷ୍ଟର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
(ଖ) ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ
ତୁମେ ରହୁଥିବା ଗାଁ ବା ସହର ପାଖରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ବାପାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ବୁଲିବାକୁ ଯାଅ ।
୧. ପୂର୍ବରୁ ବାପା ଦେଖିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଏବର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି ବାପାଙ୍କଠାରୁ ବୁଝ ।
୨. ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ଜୀବଜନ୍ତୁ ଆଜି ଅସୁରକ୍ଷିତ । ସେମାନଙ୍କପାଇଁ ଆମେ କ’ଣ କରିପାରିବା ବନ୍ଧୁମେଳରେ ଆଲୋଚନା କର ।
ଆଜିର ପହଳି
କବିତା ଆଧାରରେ ଚାରୋଟି ପହଳି ଦିଆଯାଇଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ ଓ ଉତ୍ତର ବିଚାର କର ।
(କ)
ତିନୋଟି ଅକ୍ଷରେ ମୋହରି ନାମ
ଧରିଛି ରାଇଜ ବହୁତ ଗ୍ରାମ ।
ମଝି ଅକ୍ଷରକୁ ହଟାଇ ଦେଲେ
ମୋ ବିନା ସଂସାର ନଥିବ ପିଲେ ।
ମୁହିଁ ତୁମ ମାଆ ମନରେ ରଖ
ନାମଟି ମୋହର ଖାତାରେ ଲେଖ ।
(ଖ)
ରଙ୍ଗମୋର କଳା ସକାଳୁ ଉଠି
ଉଠାଏ ସଭିଙ୍କୁ କରି ମୁଁ ପାଟି
ସଫା କରେ ପୁଣି ବାରି ଅଗଣା
ଅସନା କାମକୁ କରେନି ମନା ।
କହ ମୁଁ କିଏ ?
ମୋ ପାଇଁ ଜଗତ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ ।
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା: କାଉଟିଏ ଉଚ୍ଚ ଖୁଣ୍ଟ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଜଳାଶୟ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ ।]
(ଗ)
ଚାରୋଟି ଅକ୍ଷରେ ନାମ ମୋହର
ବରଷାଋତୁର ମୁଁ ଶୋଭା ହାର ।
ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷର ନେବ
ସରଗରାଜାକୁ ବୁଝାଉ ଥିବ ।
ଶେଷ ଦୁଇଟିକୁ ମିଶାଇ ଦେଲେ
ରାମ ଅସ୍ତ୍ର କଥା ଆସିବ ପିଲେ ।
ମେଘରେ ପଡ଼ିଲେ ରବି କିରଣ
ଆକାଶେ ରଚଇ ମୁହିଁ ତୋରଣ ।
ଭାବିନିଅ ପିଲେ ମୋହରି ନାମ
ବନ୍ଧୁ ମେଳେ ହେବ ତୁମ ସୁନାମ ।
(ଘ)
ନାମଟି ମୋହର ଚାରି ଅକ୍ଷର
ଶିବଙ୍କର ପରା ମୁଁ ଗଳା ହାର ।
ତୁଣ୍ଡରେ ମୋହର ନାହିଁ ଅମୃତ
ପରଶେ ଜୀବଟି ପାଏ ଆଘାତ ।
ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷର ନେବ
ତୁଣ୍ଡରେ ମାରିଲେ ଜୀବନ ଯିବ ।
କହିଦେବ ଯିଏ ମୋହର ନାମ
କରିବଇଁ ତାକୁ ମୁହିଁ ପ୍ରଣାମ ।
ଭାବର କଥା
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ । ସେଥିରେ ଥିବା ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଭବ କର । ସାରଣୀରେ ଥିବା ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଲେଖ ।
ପ୍ରେମ, ବୀରତ୍ୱ, ଦୟା, କରୁଣା, କ୍ରୋଧ, ହସ, ଆନନ୍ଦ, ଡର, ଘୃଣା, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ମମତା, ଶାନ୍ତି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଈର୍ଷା, ଗର୍ବ, ନିରାଶ, କୃତଜ୍ଞତା, ଉତ୍ସାହ, ଚିନ୍ତା, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, ସହାନୁଭୂତି, ଉଦାସୀନତା, ଆଶଙ୍କା
| ଦୃଶ୍ୟ | ଭାବ |
|---|---|
| ୧. କୋଇଲିର କୁହୁକୁହୁ ଗାନ ଶୁଣାଯାଉଛି । | |
| ୨. ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଗଛ ଉପରେ ଅଗଣିତ ପକ୍ଷୀ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ରାବୁଛନ୍ତି । | |
| ୩. ଗାଈଟିଏ ନିଜ ବାଛୁରୀକୁ କ୍ଷୀର ପିଆଉଛି । | |
| ୪. ଜଣେ ଲୋକ ଘରର ଅଳିଆ ଝରକାପଟେ ଫୋପାଡ଼ି ଦେଉଛି । | |
| ୫. ପିଲାଟିଏ ନିଜର ଅଦରକାରୀ କାଗଜକୁ ଅଳିଆଗଦାରେ ପକାଉଅଛି । | |
| ୬. ଜଣେ ଲୋକ ହେଲମେଟ୍ ନ ପିନ୍ଧି ଖୁବ୍ ଜୋର୍ରେ ମଟର ସାଇକେଲ୍ ଚଳାଉଛି । | |
| ୭. ଦୁଇଟି ପ୍ରାଣୀ କୌଣସି କାରଣରୁ ଲଢ଼େଇ କରୁଛନ୍ତି । | |
| ୮. ଗୋଡ଼ ନଥିବା ଲୋକ ଜଣକ ତିନିଚକିଆ ସାଇକେଲରେ ଯାଉଅଛି । | |
| ୯. କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରେଲ୍ ଲିପିରେ ସୂଚନା ଫଳକଟିଏ ଲାଗିଛି । | |
| ୧୦. ବିନା କାରଣରେ ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଖରାପ ଭାଷାରେ ଗାଳି କରୁଛି । | |
| ୧୧. ଭୋକିଲା ଲୋକକୁ କେହି ଜଣେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଅଛି । | |
| ୧୨. ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରି ଭାଇଭଉଣୀଙ୍କୁ ଖୁଆଇ ଦେଉଛି । |
ଚିତ୍ରର କଥା
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା:
୧. ଆକାଶରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଦଳ ।
୨. ଗଛ ଡାଳର ବସାରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀଟିଏ ।
୩. ସଫାରୀ ଗାଡ଼ି ଭିତରେ ବସି ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଓ ଭାଲୁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ ।
୪. ଚିଡ଼ିଆଖାନାରେ ପଞ୍ଜୁରୀ ଭିତରେ ଥିବା ବାଘ ଓ ମାଙ୍କଡ଼ଙ୍କୁ ବାହାରୁ ଦେଖୁଥିବା ଦର୍ଶକମାନେ ।]
ଏହି ତିନୋଟି ଚିତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନର ସହିତ ଦେଖ ଓ କୁହ –
ତୁମେ ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିବ ଓ କାହିଁକି ?
ନିର୍ଭୟ ବୁଲା
[ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା: ମୟୂର, ହଂସ, କାଠହଣା ଚଢ଼େଇ, ଫିଙ୍ଗା, ପାରା, ଘରଚଟିଆ, ବଣି, କାଉ, ଶୁଆ, ଲାଲ-ଛାତି ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ହଳଦିଆ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ।]
ଆସ ଖୋଜିବା
ତୁମେ ଜାତୀୟପକ୍ଷୀ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲ । ଏବେ ଆସ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ହଜି ଯାଉଥିବା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା । ସେସବୁକୁ ପାଇବାପାଇଁ ତୁମେ ପାଠାଗାର, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବା ଅନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମର ସହାୟତା ନେଇପାର ।