କବି ରାଧାମୋହନ ଗଡ଼ନାୟକଙ୍କ ରଚିତ ‘ବାଳବୁଦ୍ଧ’ କବିତାରେ ମହାନ୍ ସାଧକ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପିଲାଦିନର ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଦିନେ କୁମାର ଗୌତମ ରାଜଉଦ୍ୟାନର ଏକ ଆମ୍ବଗଛ ମୂଳେ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ହୋଇ ବସିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ଏକ ଧଳା ହଂସ ଶରବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଛଟପଟ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ିଗଲା। ରକ୍ତାକ୍ତ ନିରୀହ ପକ୍ଷୀଟିକୁ ଦେଖି ଦୟାଳୁ ଗୌତମଙ୍କ ହୃଦୟ କରୁଣାରେ ଭରିଗଲା। ସେ ସ୍ନେହରେ ହଂସଟିକୁ କୋଳକୁ ତୋଳିନେଇ ତା’ ଶରୀରରୁ ତୀର କାଢ଼ିଲେ, ନିଜ ଉତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ତ ପୋଛିଦେଲେ ଏବଂ ତାକୁ ନିର୍ମଳ ଜଳ ପିଆଇ ସେବା କଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ସ୍ନେହଭରା ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ ଆହତ ହଂସଟି ନୂଆ ଜୀବନ ଫେରିପାଇଲା।
ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦେବଦତ୍ତ ହାତରେ ଧନୁଶର ଧରି ଗର୍ବର ସହିତ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟର ସଫଳତା ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କରି ହଂସଟି ତାଙ୍କର ବୋଲି ଦାବି କଲେ। ମାତ୍ର କୁମାର ଗୌତମ ବିନମ୍ରତାର ସହିତ ଏହାକୁ ମନା କରିଦେଲେ। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ଯେ ନିରୀହ ପକ୍ଷୀଟି କାହାର କି ଅପରାଧ କରିଥିଲା ଯେ ତାକୁ ଶରମାରି ଆହତ କରାଗଲା? ଗୌତମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଜୀବନ ନେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଅଧିକାର ସର୍ବଦା ଅଧିକ। ତେଣୁ ସେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆହତ ଜୀବଟିକୁ ହିଂସ୍ର ଶିକାରୀ ହାତରେ ଟେକି ଦେବେ ନାହିଁ।
ଏଥିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦେବଦତ୍ତ ରାଜଦରବାରରେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ନ୍ୟାୟ ଭିକ୍ଷା କଲେ। ରାଜା ଗୌତମଙ୍କୁ ଡକାଇ ହଂସଟି ଦେବଦତ୍ତଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୌତମ ରାଜାଙ୍କ ଆଗରେ ନ୍ୟାୟ ଓ ଅହିଂସାର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେ ଜଣାଇଲେ ଯେ ହିଂସା ଓ ରକ୍ତପାତ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ବରଂ ମୈତ୍ରୀ, ପ୍ରୀତି ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ନୂତନ ସଂସାର ଗଠନ କରିବା ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଏହା କହି ସେ ହଂସଟିକୁ ମୁକ୍ତ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ାଇ ଦେଲେ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ ଯେ ଏହି ମୁକ୍ତଚାରୀ ପକ୍ଷୀ କାହାରି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ, ସେ ନୀଳ ଆକାଶର ଏକ ସନ୍ତାନ। ଏହି କବିତାଟି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ମନରେ ଜୀବପ୍ରତି ଦୟା, ଅହିଂସା ଏବଂ ମାନବିକତାର ମହନୀୟ ଶିକ୍ଷା ଜାଗ୍ରତ କରେ।