ମାନବ ଜୀବନର ଶୈଶବ ଓ ଯୌବନାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ କିଶୋରାବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ୧୦ ରୁ ୧୯ ବର୍ଷ ବୟସ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଶରୀରରେ ଦ୍ରୁତ ଉଚ୍ଚତା ଓ ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ। ପୁଅମାନଙ୍କ କାନ୍ଧ ଓ ଛାତି ପ୍ରଶସ୍ତ ହେବା ସହ ଗଳାର ସ୍ୱରପେଟିକା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ‘ଆଦମଙ୍କ ଆପଲ୍’ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ସ୍ୱର ମୋଟା ହୁଏ। ପୁଅମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ନିଶ-ଦାଢ଼ି ଉଠିବା ଏବଂ ଝିଅମାନଙ୍କ ଶରୀର ଗଠନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବା ଭଳି ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଚର୍ମରୁ ଅଧିକ ତୈଳ ସ୍ରବଣ ଯୋଗୁଁ ମୁହଁରେ ବ୍ରଣ ହେବା ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟର ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ।
କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଶରୀର ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ହେବା ପାଇଁ ବୟଃସନ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରେ। ଝିଅମାନଙ୍କଠାରେ ମାସିକ ଋତୁଚକ୍ର ବା ଋତୁସ୍ରାବ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ କୁସଂସ୍କାର ଦୂର କରି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆପଣାଇବା ଉଚିତ। ଶାରୀରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ କିଶୋର-କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ଠାରେ ମନୋଭାବର ହଠାତ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ତୀବ୍ର ଆବେଗ ଦେଖାଦିଏ। ଏହି ଭାବନାଗୁଡ଼ିକୁ ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, କ୍ରୀଡ଼ା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସେବା ଭଳି ସୃଜନଶୀଳ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସକାରାତ୍ମକ ଦିଗରେ ପରିଚାଳନା କରାଯାଇପାରିବ।
ଏହି ସମୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କ୍ୟାଲସିୟମ, ପୁଷ୍ଟିସାର, ଭିଟାମିନ୍ ବି୧୨ ଏବଂ ଲୌହଯୁକ୍ତ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ ରଖିବା ସହିତ ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପାଇଁ ସରକାରୀ ‘ଖୁସି ଯୋଜନା’ର ସହାୟତାରେ ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ବ୍ୟବହାର ଓ ଏହାର ସଠିକ୍ ନିଷ୍କାସନ ଜରୁରୀ। ନିୟମିତ ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାୟାମ ଶରୀର ଓ ମନକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖେ। ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର ସତର୍କ ବ୍ୟବହାର କରି ସାଇବର ବୁଲିଂରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ। ତମାଖୁ, ମଦ୍ୟପାନ ଓ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ତାର ସହ ‘ନା’ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଶରୀରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହରମୋନ୍ ନାମକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଏସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଓ ସଚେତନତା ଦ୍ୱାରା କିଶୋରାବସ୍ଥାକୁ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଅନୁଭବରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରିବ।