ଭାରତର ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା : ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା — Key Points
ଭାରତର ସଂସଦ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ରାଜ୍ୟସଭା ଏବଂ ଲୋକସଭାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ ଦ୍ୱି-ସଦନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଅଟେ।
ଭାରତର ନାଗରିକମାନେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ଲୋକସଭାର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥାନ୍ତି।
ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଲୋକସଭାର ସର୍ବାଧିକ ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ୫୫୦ ଏବଂ ରାଜ୍ୟସଭାର ସର୍ବାଧିକ ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ୨୫୦ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ।
ଲୋକସଭାର ବୈଠକ ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ରାଜ୍ୟସଭାର ବୈଠକ ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ।
ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେଉଛନ୍ତି ରାଷ୍ଟ୍ରର ସାମ୍ବିଧାନିକ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ସରକାରଙ୍କ ବାସ୍ତବ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ମୁଖ୍ୟ।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ନିଜର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମିଳିତ ଭାବେ ଲୋକସଭା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନକାଳ ସମୟରେ ସାଂସଦମାନେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସରକାରଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ନୀତି ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ଉତ୍ତରଦାୟୀ କରିଥାନ୍ତି।
ସଂସଦର ଉଭୟ ସଦନରେ ବିଧେୟକ ଗୃହୀତ ହୋଇ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ଲାଭ କଲା ପରେ ଆଇନ ବା ଅଧିନିୟମରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଟିକସ ଓ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କିତ ଅର୍ଥ ବିଧେୟକ କେବଳ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ପୂର୍ବ ଅନୁମତିରେ ଲୋକସଭାରେ ହିଁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।
ସମ୍ବିଧାନର ୮୬ତମ ସଂଶୋଧନ ମାଧ୍ୟମରେ ୬ ରୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସର ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ମାଗଣା ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ପ୍ରଣୀତ ହୋଇଛି।
ସମ୍ବିଧାନର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଓ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆବଶ୍ୟକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।
କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କ୍ଷମତାକୁ କେନ୍ଦ୍ର ତାଲିକା, ରାଜ୍ୟ ତାଲିକା ଏବଂ ଯୁଗ୍ମ ତାଲିକାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ରାଜ୍ୟପାଳ ନାମକୁ ମାତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ବାସ୍ତବ ପ୍ରଶାସନ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଏକ-ସଦନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ, ଯାହା ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ବିଧାନସଭା ନାମରେ ପରିଚିତ।
ସଂସଦରେ ବର୍ଷକୁ ତିନୋଟି ଅଧିବେଶନ ଯଥା ବଜେଟ୍ ଅଧିବେଶନ, ମୌସୁମୀ ଅଧିବେଶନ ଏବଂ ଶୀତକାଳୀନ ଅଧିବେଶନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ।