ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା କୌଣସି ନା କୌଣସି ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ସମ୍ବଳ ବା ସାଧନଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଉତ୍ପାଦନର କାରକ’ କୁହାଯାଏ। ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦନର ମୁଖ୍ୟ କାରକଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରୋଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି; ଯଥା— ଭୂମି, ଶ୍ରମ, ପୁଞ୍ଜି ଏବଂ ଉଦ୍ୟୋଗ।
ପ୍ରଥମ କାରକ ‘ଭୂମି’ କେବଳ ଚାଷଜମିକୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ମୃତ୍ତିକା, ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ, ବାୟୁ ଏବଂ ଖଣିଜ ଭଳି ପ୍ରକୃତିଦତ୍ତ ସମସ୍ତ ସମ୍ବଳ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଦ୍ୱିତୀୟ କାରକ ହେଉଛି ‘ଶ୍ରମ’, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟର ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ପ୍ରୟାସକୁ ବୁଝାଇଥାଏ। ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା, ତାଲିମ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ‘ମାନବ ପୁଞ୍ଜି’ ଗଠନ ହୁଏ, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଓ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ତୃତୀୟ କାରକ ହେଉଛି ‘ପୁଞ୍ଜି’, ଯେଉଁଥିରେ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଲାଗୁଥିବା ଟଙ୍କା-ପଇସା ସହିତ ଯନ୍ତ୍ରପାତି, ସରଞ୍ଜାମ, ଯାନବାହାନ ଓ କୋଠାବାଡ଼ି ଭଳି ମାନବକୃତ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଚତୁର୍ଥ କାରକ ହେଉଛି ‘ଉଦ୍ୟୋଗ’ ବା ଉଦ୍ୟୋଗୀ, ଯିଏ ବ୍ୟବସାୟର ଆଶଙ୍କା ଓ ବିପଦକୁ ସାମ୍ନା କରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାରକକୁ ଏକାଠି କରି ନୂଆ ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ‘ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା’ ଏକ ସହାୟକ କାରକ ଭାବରେ କମ୍ ସମୟ ଓ କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଉତ୍ପାଦନର ଏହି ସମସ୍ତ କାରକ ପରସ୍ପରର ପରିପୂରକ ଏବଂ ପରସ୍ପର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ। କୃଷି ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରମର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଧିକ ଥିବାବେଳେ ବୈଷୟିକ ଶିଳ୍ପରେ ପୁଞ୍ଜି ଓ ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଧିକ ଥାଏ।
ଉତ୍ପାଦନ ସମୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହା ସହିତ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ ପାରିଶ୍ରମିକ, ସୁରକ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିବେଶ ଓ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ମୁଖ୍ୟ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଅଟେ।