‘ଡମକଚ୍’ ଏକ ଭ୍ରମଣକାହାଣୀ। ଏଥିରେ ଲେଖକ ଶାନ୍ତନୁ କୁମାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରାଞ୍ଚି ଓ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକସଂସ୍କୃତି, ପର୍ବପର୍ବାଣି, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ଦେଇଛନ୍ତି। ଜଣେ ଚଉଦ ପନ୍ଦର ବର୍ଷର ପିଲା ଡମକଚ୍ ନାଚ ସହ ଗୀତ ଗାଇବା ବେଳେ ଲେଖକ ତାହାର ଅପୂର୍ବ ନୃତ୍ୟଭଙ୍ଗୀ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମୁଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଗୀତରେ ରାମଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ତାଙ୍କ ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ଅଧ୍ୟାପକ ରଥଙ୍କଠାରୁ ଲେଖକ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସାଦ୍ରି ଭାଷା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଓ ହିନ୍ଦୀର ମିଶ୍ରଣ। ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ପାଳନ କରାଯାଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣମାଠାରୁ ବାହୁଡ଼ା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡମକଚ୍ ନୃତ୍ୟ ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଅଙ୍ଗନାଇ ଓ ଝୁମର ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ପ୍ରଚଳନ ରହେ।
ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରେ କରମା ପର୍ବ ପାଳନ ହୁଏ। ଏହି ପର୍ବ ଭାଇର ମଙ୍ଗଳ, ସନ୍ତାନ କାମନା ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପାଳନ କରାଯାଏ। କରମା ଗଛର ଡାଳ ପୋତାଯାଏ ଏବଂ ତାହା ପାଖରେ ଜାୱା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ଜଅ, ଧାନ, ଗହମ ଓ ହରଡ଼ ଭଳି ଶସ୍ୟର ବିହନ ଗଜାଇ ଜାୱା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ପୂଜା ପରେ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ସମସ୍ତେ ମିଶି ମାଦଲର ତାଳରେ ନାଚନ୍ତି। ଜିତିଆ ପର୍ବରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ଡାଳ ପୂଜା ହୁଏ ଓ ମା’ମାନେ ପୁଅର ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରନ୍ତି।
ଲେଖକ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ପର୍ବ ଓ ନୃତ୍ୟ କେବଳ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତେ ମିଶି ଆନନ୍ଦର ସହ ପାଳନ କରନ୍ତି। ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ, ପ୍ରକୃତି, ଶସ୍ୟ ଓ ଲୋକଜୀବନ ସହ ଏହି ପର୍ବପର୍ବାଣିର ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଏହିପରି ଲୋକନୃତ୍ୟ, ଲୋକଗୀତ ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣି ଆମ ସମୃଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତିର ପରିଚୟ ଦେଇଥାଏ।