ମାତୃଭୂମି

ସ୍ୱଭାବ କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର

ଯେ କାଳେ ବାଳକ ବୁଲି ଯାଇପାରେ ପଡ଼ୋଶୀମାନଙ୍କ ଘର, ସେ କାଳେ ଜାଣଇ ଅନ୍ୟ ଘରସବୁ ତା' ସଙ୍ଗା ବାଳକଙ୍କର ।

ପରେ ଯେତେବେଳେ ଆପଣା ପଡ଼ାରୁ ଅନ୍ୟ ପଡ଼ା ବୁଲିଯାଏ, ସେହି ସମୟରେ ପଡ଼ୋଶୀ ପଡ଼ାକୁ ଆପଣାର ମଣିଥାଏ ।

ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମେ ପୁଣି ଯାଏ ଯେବେ ନିଜ ଗ୍ରାମରୁ ହୋଇ ବାହାର, ସେ କାଳେ ଜାଣଇ ନିଜ ଘର ଯହିଁ ସେ ଗ୍ରାମ ଅଟେ ତାହାର ।

ଆପଣା ଗ୍ରାମର ନଦୀ ପୁଷ୍କରିଣୀ ବଗିଚା ଆଦି ସକଳ, ଆପଣାର ବୋଲି କହେ; ପୁଣି ସେହି- ସବୁକୁ ମଣଇ ଭଲ ।

ବଡ଼ ହୋଇ ଯେବେ କରି ଯାଇପାରେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟେ ବିଚରଣ, ବଖାଣଇ ତହିଁ ନିଜ ରାଜା, ରାଜ୍ୟ- ଲୋକଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠପଣ ।

ହାତୀ ଘୋଡ଼ାଠାରୁ ଛେଳି ମେଣ୍ଢାଯାଏ ସବୁ ତା' ରାଜ୍ୟର ଭଲ, ସକଳ ସୁଖର ଆକର ତାହାରି ରାଜ୍ୟଟି ଅଟେ କେବଳ ।

ତହୁଁ ବଡ଼ ହୋଇ ଯାଇଥାଏ ଯେବେ କେହି କେବେ ଦେଶାନ୍ତର, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ବୁଝେ ତେବେ ଯେଉଁ ଦେଶେ ତାର ଘର ।

ଜ୍ଞାନବଳେ ଯେବେ ଜାଣେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନକ ଜଗତପତି, ସହୋଦର ଜ୍ଞାନ- କରେ ଅବନୀର ମାନବ-ସମାଜ ପ୍ରତି ।

ତେବେ ସେ ଜାଣଇ ଯେ କରଇ ଯେତେ ଲୋକଙ୍କର ଉପକାର, ବିଶ୍ୱପତିଙ୍କର ସେ ତେତେ ଯୋଗ୍ୟ କୁମାର ।

ଏହି ରୂପେ ଗ୍ରାମ- କଥା, ରାଜ୍ୟକଥା, ଦେଶକଥା, ବିଶ୍ଵକଥା ମାନବ-ଜୀବନେ ପ୍ରତୀତ ହେବାର ଦର୍ଶିତ ହୁଏ ସର୍ବଥା ।

ମାତୃଭୂମି ମାତୃ- ଭାଷାରେ ମମତା ଯା' ହୃଦେ ଜନମି ନାହିଁ, ତାକୁ ଯେବେ ଜ୍ଞାନୀ ଗଣରେ ଗଣିବା ଅଜ୍ଞାନ ରହିବେ କାହିଁ ?

କବି ପରିଚୟ : ସ୍ୱଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ୧୮୬୨ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ୯ ତାରିଖ ଦିନ ଶ୍ରାବଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବରପାଲି ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଚୈତନ୍ୟ ମେହେର ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ ସେବତୀ ଦେବୀ । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ କବି ଥିଲେ ନୀତିବାଦୀ, ଆଦର୍ଶ ସଚେତନ ଓ ବଳିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ଅଧିକାରୀ । କବିଙ୍କର କବିତାଗୁଡ଼ିକରେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ଆଦର୍ଶାନୁରକ୍ତି ଓ ନିର୍ଭୀକତାର ପରିଚୟ ମିଳିଥାଏ । ସେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଗଭୀର ଆନ୍ତରିକ ଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପ୍ରକୃତିକୁ ଏକ ନୂତନ ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ରଚିତ କାବ୍ୟ-କବିତାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି- 'ଇନ୍ଦୁମତୀ', 'କୀଚକବଧ', 'ପ୍ରଣୟବଲ୍ଲରୀ', 'ତପସ୍ୱିନୀ', 'ଅର୍ଘ୍ୟଥାଳି', 'କବିତା କଲ୍ଲୋଳ' ଇତ୍ୟାଦି । 'ମାତୃଭୂମି' କବିତାଟି 'ଅର୍ଘ୍ୟଥାଳି' କବିତା ସଂକଳନରୁ ଆନୀତ । 'ମାତୃଭୂମି' କବିତାଟି ପ୍ରଥମେ 'ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ' (୧୯୧୪, ଡିସେମ୍ବର) ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶ ଲାଭ କରିଥିଲା । କବିତାରେ କବି ମାତୃଭୂମି ଓ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ସଶ୍ରଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରିବାକୁ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିଛନ୍ତି । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାର ବାହ୍ୟ ଚାକଚକ୍ୟରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ନିଜ ଜାତି ଓ ଭାଷାକୁ ହୀନ ମନେ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିନ୍ଦା କରିଛନ୍ତି । ଏହି ମହାନ ପ୍ରତିଭା ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କରିଥିଲେ ।

ପୁସ୍ତକ ସମାବେଶ : * 'ଅର୍ଘ୍ୟଥାଳି' * 'ତପସ୍ୱିନୀ' * 'ପ୍ରଣୟବଲ୍ଲରୀ' * 'କୀଚକ-ବଧ'

ପାଠ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆସ କବିତାଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ିବା, ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଲେଖିବା ।

ମୋ ବୁଝିବାରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ତାରା (★) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

(କ) (୧) ବାଳକଟି ନିଜ ରାଜ୍ୟଲୋକଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠପଣ କେଉଁଠି କହିଥାଏ ?

(କ) ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମରେ - (ଖ) ଅନ୍ୟ ପଡ଼ାରେ - (ଗ) ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ - (ଘ) ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ

(୨) ନିମ୍ନଲିଖିତ କେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ବାଳକଟି ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ମନେ କରିଥାଏ ?

(କ) ନିଜ ଗ୍ରାମ - (ଖ) ନିଜ ପଡ଼ା - (ଗ) ନିଜ ଦେଶ - (ଘ) ନିଜ ରାଜ୍ୟ

(୩) କବିତାଟି କେଉଁ ଭାବଧାରା ଉପରେ ଆଧାରିତ ?

(କ) ବିଶ୍ୱପ୍ରୀତି - (ଖ) ଦେଶପ୍ରୀତି - (ଗ) ଜନ୍ମଭୂମି ପ୍ରୀତି - (ଘ) ଜାତି ପ୍ରୀତି

(୪) କବିତାରେ ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି କେଉଁମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି ?

(କ) ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ମମତା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ - (ଖ) ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ମମତା ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ - (ଗ) ମାତୃଭୂମି ଓ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ମମତା ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ - (ଘ) ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ମମତା ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ

(ଖ) ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନେ ଉପରିଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଉତ୍ତର ବାଛି ଥାଇପାରନ୍ତି । ତୁମେ ଏହି ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ବାଛିଲ, ତାହା ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର ।

କବିତାର ପଦଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋଚନା କର ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପଦ୍ୟାଂଶକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ିବା, ଚିନ୍ତା କରିବା ଏବଂ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ଲେଖିବା ।

(କ) 'ଆପଣା ଗ୍ରାମର ନଦୀ ପୁଷ୍କରିଣୀ ବଗିଚା ଆଦି ସକଳ, ଆପଣାର ବୋଲି କହେ; ପୁଣି ସେହି- ସବୁକୁ ମଣଇ ଭଲ ।'

(ଖ) 'ଜ୍ଞାନ ବଳେ ଯେବେ ଜାଣେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନକ ଜଗତପତି, ସହୋଦର ଜ୍ଞାନ- କରେ ଅବନୀର ମାନବ-ସମାଜ ପ୍ରତି ।'

(ଗ) 'ମାତୃଭୂମି ମାତୃ- ଭାଷାରେ ମମତା ଯା' ହୃଦେ ଜନ୍ମି ନାହିଁ, ତାକୁ ଯେବେ ଜ୍ଞାନୀ- ଗଣରେ ଗଣିବା ଅଜ୍ଞାନ ରହିବେ କାହିଁ ?'

ମିଳିମିଶି ଯୋଡ଼ିବା କବିତାର କିଛି ପାଦ ବା ଧାଡ଼ି ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଛି । ସେହି ପାଦ ବା ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଅର୍ଥ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଛି । ପାଦ ବା ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ରେଖା ଚିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୋଡ଼ ।