ଆକାଶ : ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି ଓ ସମୟ ଗଣନା — Key Points
ଚନ୍ଦ୍ରର ନିଜସ୍ୱ ଆଲୋକ ନ ଥାଇ ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ।
ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ପରିକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଆଲୋକିତ ଅଂଶର ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ।
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରୁ ଅମାବାସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟକାଳକୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧିକାଳକୁ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ କୁହାଯାଏ।
ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ପ୍ରାୟ ୨୯.୫ ଦିନ ସମୟ ନିଏ।
ପୃଥିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ସହ ଚନ୍ଦ୍ରର କକ୍ଷୀୟ ଗତି ଯୋଗୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାୟ ୫୦ ମିନିଟ୍ ବିଳମ୍ବରେ ଉଦୟ ହୁଏ।
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ରହିଲେ କେବଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ ହୋଇଥାଏ।
ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ବସ୍ତୁର ଛାୟାର ଲମ୍ବ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ହୋଇଥାଏ।
ପୃଥିବୀର ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ଆବର୍ତ୍ତନ ହେତୁ ସୌର ଦିବସ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରିକ୍ରମଣ ହେତୁ ସୌର ବର୍ଷ ଗଠିତ ହୁଏ।
ବାରୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ମାସକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ ଚନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷର ଅବଧି ୩୫୪ ଦିନ ହୋଇଥାଏ।
ସୌର ବର୍ଷ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସମନ୍ୱୟ କରିବା ପାଇଁ ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ମଳମାସ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।
ଡିସେମ୍ବରରୁ ଜୁନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତିକୁ ଉତ୍ତରାୟଣ ଏବଂ ଜୁନ୍ରୁ ଡିସେମ୍ବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତିକୁ ଦକ୍ଷିଣାୟନ କୁହାଯାଏ।
ଓଡ଼ିଶାର ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ପାରମ୍ପରିକ ଉପକରଣ ସାହାଯ୍ୟରେ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର ଗଣନା କରି ‘ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ’ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିଥିଲେ।
ମେଘନାଦ ସାହାଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ବସନ୍ତ ବିଷୁବ ପରଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ୨୨ ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ପ୍ରାୟ ୮୦୦ କିଲୋମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ଘୂରୁଥିବା କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଗୋଟିଏ ପରିକ୍ରମଣ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ମିନିଟ୍ ସମୟ ନିଏ।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ବିକ୍ରମ ସାରାଭାଇଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଜନକ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ କରାଯାଏ।