ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଯାହାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅଛି ଏବଂ ଯାହା ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରେ, ତାହାକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ମିଶ୍ରଣ ଏବଂ ବିଶୁଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଇଛି । ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତତୋଧିକ ପଦାର୍ଥ ପରସ୍ପର ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନକରି ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ନିଜର ଗୁଣ ବଜାୟ ରଖନ୍ତି, ତାହାକୁ ମିଶ୍ରଣ କୁହାଯାଏ । ମିଶ୍ରଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର— ସମତୁଲ ଓ ଅସମତୁଲ । ଯେଉଁ ମିଶ୍ରଣରେ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଭାବରେ ମିଶି ରହିଥାନ୍ତି, ତାହା ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ (ଯେପରିକି ବାୟୁ, ଚିନିପାଣି, ଷ୍ଟେନ୍ଲେସ୍ ଷ୍ଟିଲ୍ ଭଳି ମିଶ୍ରଧାତୁ) ଏବଂ ଯେଉଁଥିରେ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଦେଖିହୁଏ, ତାହା ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ (ଯେପରିକି ଗଜାମୁଗ ସାଲାଡ଼, ବାଲି ଓ ପାଣି) । ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ମିଶ୍ରଣର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରାଯାଇପାରେ ।
ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର କଣିକାରେ ଗଠିତ, ତାହାକୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ବିଶୁଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ— ମୌଳିକ ଏବଂ ଯୌଗିକ । ମୌଳିକ ହେଉଛି ସେହି ସରଳ ପଦାର୍ଥ ଯାହାକୁ କୌଣସି ଭୌତିକ ବା ରାସାୟନିକ ଉପାୟରେ ଅଧିକ ସରଳ ପଦାର୍ଥରେ ଭଙ୍ଗାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୌଳିକ ସମାନ ପ୍ରକାରର ପରମାଣୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ସୁନା, ଲୁହା, ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଉଦ୍ଜାନ ହେଉଛି ମୌଳିକର ଉଦାହରଣ । ଗୁଣଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ଧାତୁ, ଅଧାତୁ ଏବଂ ଉପଧାତୁ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅଧିକ ମୌଳିକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁପାତରେ ରାସାୟନିକ ଭାବରେ ମିଳିତ ହୋଇ ଯୌଗିକ ଗଠନ କରନ୍ତି । ଯୌଗିକର ଗୁଣ ଏହାର ଗଠନକାରୀ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଦହନଶୀଳ ଉଦ୍ଜାନ ଏବଂ ଦହନରେ ସହାୟକ ଅମ୍ଳଜାନ ୨:୧ ଅନୁପାତରେ ମିଶି ନିଆଁ ଲିଭାଉଥିବା ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ସେହିପରି ଖାଇବା ଲୁଣ ଏବଂ ଚିନି ମଧ୍ୟ ଯୌଗିକର ଉଦାହରଣ । ଯୌଗିକର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣ ଭୌତିକ ଉପାୟରେ ପୃଥକ୍ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ, କୃଷି, ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଯାନବାହାନ ତଥା ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହିସବୁ ମୌଳିକ, ଯୌଗିକ ଓ ମିଶ୍ରଣର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଆମକୁ ପଦାର୍ଥର ମୌଳିକ ଗଠନ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରଣା ଦେଇଥାଏ ।